Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich (L4). Nowelizacja wprowadza istotne zmiany zarówno dla pracowników korzystających ze zwolnień chorobowych, jak i dla pracodawców oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Celem zmian jest przede wszystkim ograniczenie nadużyć, doprecyzowanie przepisów oraz usprawnienie kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich.

Zmiany wzbudzają duże zainteresowanie, ponieważ dotyczą codziennych sytuacji związanych z chorobą pracownika, wypłatą zasiłków oraz kontrolami ZUS.

Dlaczego wprowadzono nowe przepisy?

Dotychczasowe regulacje dotyczące L4 były często interpretowane bardzo różnie. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mieli wiele wątpliwości dotyczących tego:

co wolno robić podczas zwolnienia lekarskiego,
kiedy ZUS może odebrać zasiłek,
jakie działania są uznawane za wykorzystywanie L4 niezgodnie z przeznaczeniem,
jak powinny wyglądać kontrole.

W praktyce wiele spraw trafiało do sądów, ponieważ przepisy były zbyt ogólne. Nowelizacja ma uporządkować te kwestie i wprowadzić bardziej jednoznaczne zasady.

Najważniejsze zmiany od kwietnia 2026 roku

1. Dokładniejsze określenie zasad korzystania z L4

Nowe przepisy jasno wskazują, że zwolnienie lekarskie ma służyć odzyskaniu zdolności do pracy. Oznacza to, że każda aktywność pracownika podczas L4 będzie oceniana pod kątem tego, czy:

wspiera proces leczenia,
nie pogarsza stanu zdrowia,
nie opóźnia powrotu do pracy.

Samo przebywanie poza domem nie będzie już automatycznie traktowane jako naruszenie zasad zwolnienia. Kluczowe znaczenie ma charakter wykonywanych czynności.

2. Większe możliwości kontroli ze strony ZUS

Jedną z najważniejszych zmian jest rozszerzenie uprawnień kontrolnych ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może teraz:

częściej kontrolować osoby przebywające na L4,
dokładniej analizować aktywność chorego,
sprawdzać miejsce pobytu podczas zwolnienia,
weryfikować, czy pracownik nie wykonuje pracy zarobkowej,
korzystać z szerszego zakresu dokumentacji i informacji.

Kontrole mogą odbywać się zarówno w miejscu zamieszkania, jak i w miejscu czasowego pobytu wskazanego na zwolnieniu lekarskim.

Jakie zachowania mogą skutkować utratą zasiłku?

Nowe przepisy bardziej precyzyjnie określają sytuacje, w których pracownik może stracić prawo do świadczeń chorobowych.

Do najczęstszych naruszeń należą:

Wykonywanie pracy zarobkowej

Dotyczy to:

pracy na etacie,
prowadzenia działalności gospodarczej,
wykonywania usług,
pracy „na czarno”,
świadczenia pracy zdalnej podczas L4.

Nawet sporadyczne wykonywanie obowiązków służbowych może zostać uznane za naruszenie przepisów.

Wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z celem

Przykładem mogą być:

ciężkie prace fizyczne,
remont mieszkania podczas choroby,
udział w intensywnych imprezach,
aktywności mogące pogorszyć stan zdrowia.

Każdy przypadek będzie oceniany indywidualnie, z uwzględnieniem rodzaju choroby i zaleceń lekarza.

Czy podczas L4 można wychodzić z domu?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań.

Nowe przepisy potwierdzają, że wyjście z domu nie oznacza automatycznie złamania zasad zwolnienia lekarskiego.

Dozwolone mogą być między innymi:

wizyta u lekarza,
rehabilitacja,
wykupienie leków,
zakupy spożywcze,
krótki spacer,
opieka nad dzieckiem,
załatwienie podstawowych spraw życiowych.

Ważne jest jednak, aby aktywność:

była uzasadniona,
nie kolidowała z procesem leczenia,
odpowiadała zaleceniom lekarza.

Zmiany dotyczą także lekarzy

Nowelizacja obejmuje również kwestie związane z wystawianiem zwolnień lekarskich.

Lekarze będą:

podlegać dokładniejszej analizie wystawianych L4,
zobowiązani do bardziej szczegółowego uzasadniania zwolnień,
częściej kontrolowani przez ZUS w zakresie prawidłowości orzeczeń.

Ma to ograniczyć przypadki wystawiania zwolnień bez wystarczających podstaw medycznych.

Co nowe przepisy oznaczają dla pracodawców?

Pracodawcy również powinni przygotować się na zmiany.

Większa odpowiedzialność organizacyjna

Firmy powinny:

monitorować terminy zwolnień,
prowadzić prawidłową dokumentację,
współpracować z ZUS podczas kontroli,
reagować na podejrzenia nadużyć.

Nadal obowiązuje ochrona prywatności pracownika

Mimo rozszerzenia kontroli pracodawca:

nie może żądać informacji o diagnozie,
nie ma prawa ingerować w leczenie,
musi przestrzegać przepisów RODO i ochrony danych medycznych.

Elektroniczne zwolnienia nadal podstawą systemu

E-ZLA pozostaje obowiązującą formą wystawiania zwolnień lekarskich. Dzięki temu:

ZUS szybciej analizuje dane,
pracodawcy otrzymują informacje automatycznie,
łatwiejsze jest wykrywanie nieprawidłowości,
kontrole mogą być prowadzone sprawniej.

Cyfryzacja systemu ma zwiększyć skuteczność nadzoru nad zwolnieniami.

Jak przygotować się do nowych zasad?

Pracownicy powinni:

✔ stosować się do zaleceń lekarza,
✔ pamiętać o celu zwolnienia lekarskiego,
✔ unikać aktywności mogących budzić wątpliwości,
✔ informować o zmianie miejsca pobytu podczas L4.

Pracodawcy powinni:

✔ aktualizować procedury wewnętrzne,
✔ szkolić kadrę zarządzającą,
✔ monitorować absencje chorobowe zgodnie z przepisami,
✔ znać nowe uprawnienia ZUS.

Podsumowanie

Zmiany w zwolnieniach lekarskich od kwietnia 2026 roku mają przede wszystkim:

uszczelnić system świadczeń chorobowych,
ograniczyć nadużycia,
uprościć interpretację przepisów,
zwiększyć skuteczność kontroli ZUS,
doprecyzować prawa i obowiązki pracowników.

Nowe regulacje nie oznaczają całkowitego zakazu aktywności podczas L4, ale wyraźnie podkreślają, że zwolnienie lekarskie ma służyć leczeniu i powrotowi do zdrowia.

Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy powinni dokładnie zapoznać się z nowymi zasadami, aby uniknąć nieporozumień oraz konsekwencji finansowych związanych z niewłaściwym wykorzystywaniem zwolnień lekarskich.