Umowa zlecenie a szkolenie BHP – czy zleceniobiorcę trzeba przeszkolić?

Coraz więcej firm korzysta z usług osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym przede wszystkim umowy zlecenia. Takie rozwiązanie daje przedsiębiorcom dużą elastyczność, jednak rodzi również wiele pytań dotyczących obowiązków związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Jednym z najczęściej zadawanych pytań jest: czy zleceniobiorca musi przejść szkolenie BHP?

W praktyce odpowiedź brzmi: bardzo często tak, choć obowiązek ten wynika z innych przepisów niż w przypadku pracowników zatrudnionych na umowę o pracę.

Obowiązki zleceniodawcy w zakresie BHP

Wielu przedsiębiorców błędnie zakłada, że skoro osoba wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia, nie dotyczą jej przepisy związane z bezpieczeństwem pracy. Tymczasem polskie prawo nakłada na pracodawcę lub organizatora pracy obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków wszystkim osobom wykonującym pracę na terenie zakładu.

Podstawą jest art. 304 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy także osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli wykonują ją w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę.

Oznacza to, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo nie kończy się wyłącznie na pracownikach etatowych. Jeżeli przedsiębiorca organizuje pracę zleceniobiorcy, powinien zadbać o to, aby osoba ta znała zasady bezpieczeństwa obowiązujące na danym stanowisku.

Czy szkolenie BHP dla zleceniobiorcy jest obowiązkowe?

Przepisy nie wskazują wprost, że każda osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia musi odbyć szkolenie wstępne BHP czy szkolenia okresowe na takich samych zasadach jak pracownik etatowy.

Nie oznacza to jednak, że szkolenie można całkowicie pominąć.

Kluczowe znaczenie ma ocena ryzyka zawodowego oraz charakter wykonywanej pracy. Jeżeli wykonywane czynności wiążą się z zagrożeniami dla zdrowia lub życia, zleceniodawca powinien zapewnić odpowiednie przygotowanie do wykonywania obowiązków.

W praktyce oznacza to, że szkolenie BHP jest zazwyczaj konieczne wtedy, gdy zleceniobiorca:

• obsługuje maszyny lub urządzenia techniczne,
• wykonuje prace budowlane,
• pracuje na wysokości,
• wykonuje prace magazynowe,
• prowadzi pojazdy służbowe,
• ma kontakt z substancjami chemicznymi,
• wykonuje zadania w halach produkcyjnych,
• przebywa w miejscach, gdzie występują szczególne zagrożenia zawodowe.

W takich sytuacjach brak odpowiedniego przeszkolenia może zostać uznany za naruszenie obowiązków związanych z zapewnieniem bezpiecznych warunków pracy.

Kiedy wystarczy instruktaż?

Nie każda umowa zlecenia wymaga pełnego szkolenia BHP.

Przykładowo osoba wykonująca sporadyczne prace biurowe, tłumaczenia, usługi księgowe czy projekty graficzne z własnego domu zwykle nie jest narażona na szczególne zagrożenia zawodowe. W takich przypadkach wystarczające może być przekazanie podstawowych informacji dotyczących zasad bezpieczeństwa.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zleceniobiorca wykonuje swoje obowiązki na terenie zakładu pracy. Nawet jeśli nie wykonuje prac szczególnie niebezpiecznych, powinien znać między innymi:

• zasady ewakuacji,
• lokalizację wyjść awaryjnych,
• procedury postępowania w razie pożaru,
• zasady zgłaszania zagrożeń i wypadków,
• wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej.

Co mówi Państwowa Inspekcja Pracy?

Stanowisko organów kontrolnych od lat jest dość jednoznaczne. Jeżeli rodzaj wykonywanej pracy uzasadnia potrzebę przeszkolenia, zleceniodawca powinien zapewnić takie szkolenie niezależnie od rodzaju zawartej umowy.

Podczas kontroli inspektorzy oceniają przede wszystkim, czy osoba wykonująca pracę została właściwie przygotowana do bezpiecznego wykonywania powierzonych zadań.

W przypadku wypadku przy pracy brak dokumentacji potwierdzającej przeszkolenie może stanowić poważny problem dla przedsiębiorcy.

Wypadek zleceniobiorcy a odpowiedzialność firmy

Wielu przedsiębiorców zaczyna interesować się tematem szkoleń BHP dopiero wtedy, gdy dochodzi do zdarzenia wypadkowego.

Jeżeli zleceniobiorca ulegnie wypadkowi podczas wykonywania powierzonych czynności, jednym z pierwszych pytań będzie to, czy został poinformowany o zagrożeniach i czy wiedział, jak bezpiecznie wykonywać swoją pracę.

Brak szkolenia lub brak możliwości udokumentowania przekazania zasad bezpieczeństwa może utrudnić obronę stanowiska przedsiębiorcy i zwiększyć ryzyko odpowiedzialności cywilnej.

Dlatego szkolenie BHP należy traktować nie tylko jako obowiązek, ale również jako element ochrony firmy przed konsekwencjami prawnymi i finansowymi.

Czy zleceniobiorca musi przechodzić szkolenia okresowe?

W przypadku pracowników etatowych kwestie szkoleń okresowych są szczegółowo uregulowane przepisami. W odniesieniu do zleceniobiorców przepisy nie nakładają identycznych obowiązków.

Jednak jeżeli osoba wykonuje pracę przez dłuższy czas w środowisku, w którym występują zagrożenia zawodowe, warto zapewniać regularne aktualizowanie wiedzy z zakresu BHP.

Takie rozwiązanie:

• zwiększa bezpieczeństwo,
• ogranicza liczbę wypadków,
• potwierdza dbałość pracodawcy o warunki pracy,
• ułatwia wykazanie należytej staranności podczas kontroli.

Dobra praktyka – szkolić wszystkich wykonujących pracę

Coraz więcej przedsiębiorców przyjmuje zasadę, że każda osoba wykonująca pracę na terenie firmy, niezależnie od rodzaju umowy, przechodzi odpowiednie szkolenie BHP lub instruktaż stanowiskowy.

Takie podejście pozwala uniknąć wątpliwości oraz zapewnia jednolite standardy bezpieczeństwa dla całego zespołu.

Koszt szkolenia jest nieporównywalnie niższy niż potencjalne skutki wypadku przy pracy, postępowania kontrolnego czy roszczeń odszkodowawczych.

Podsumowanie

Choć przepisy nie nakładają automatycznego obowiązku odbywania szkoleń BHP przez wszystkich zleceniobiorców, przedsiębiorca nadal odpowiada za zapewnienie im bezpiecznych warunków wykonywania pracy. Jeżeli charakter wykonywanych czynności wiąże się z ryzykiem zawodowym, szkolenie lub odpowiedni instruktaż stają się niezbędnym elementem organizacji pracy.

W praktyce najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przeprowadzanie szkoleń BHP dla wszystkich osób wykonujących pracę na terenie firmy. Dzięki temu przedsiębiorca nie tylko zwiększa poziom bezpieczeństwa, ale również minimalizuje ryzyko odpowiedzialności w przypadku kontroli lub zdarzenia wypadkowego.

Potrzebujesz szkolenia BHP dla pracowników, zleceniobiorców lub osób współpracujących na podstawie umów cywilnoprawnych? Skontaktuj się z nami – pomożemy dobrać odpowiedni rodzaj szkolenia i zadbać o zgodność z obowiązującymi przepisami.